NHỮNG HỌC VIÊN “DỄ THƯƠNG” NHƯNG GV VẪN NÊN TỪ CHỐI

Khó chịu, hay phàn nàn, thiếu tôn trọng… thì đương nhiên là nên từ chối ngay và luôn rồi.

Nhưng có những học viên dù rất dễ thương, rất muốn học mà mình vẫn phải nói: “Chắc cô không phải người phù hợp nhất để đồng hành với em ở thời điểm này.”

Đấy là vì cách họ muốn học và cách mình có thể giúp họ học lại không gặp nhau.

Có 3 kiểu học viên mình thường khuyên các bạn giáo viên đặc biệt lưu ý:

1. Muốn tự quyết định cách học nhưng lại giao trách nhiệm kết quả cho giáo viên

Bạn rà soát lại xem trong số các học viên của bạn, có ai như thế này không: “Em không thích học ngữ pháp”, “không muốn làm bài tập”, “chỉ muốn nói chuyện tự nhiên”, “không thích bị sửa khi đang nói”.v.v…

Tất cả những điều đó đều có thể chấp nhận được, vì học viên có quyền chọn cách học mình thích mà. Nhưng vài tháng sau, nếu họ hỏi: “Sao em học mãi mà vẫn chưa tiến bộ?” thì giáo viên lại bắt đầu gặp vấn đề.

Trường hợp này là người học muốn bản thân họ có quyền quyết định sẽ học như thế nào, nhưng lại kì vọng giáo viên phải chịu trách nhiệm về kết quả.

Hai chuyện đó làm sao có thể tách rời chứ?

Nếu học viên không muốn làm bài tập, được thôi, vậy đôi bên phải điều chỉnh kì vọng về tốc độ tiến bộ. Không thích học ngữ pháp cũng không sao, nhưng phải chấp nhận rằng sẽ có những giới hạn nhất định. Nếu chỉ muốn trò chuyện thì cũng được nốt, nhưng “trò chuyện” cũng cần được thiết kế nếu mục tiêu là phát triển năng lực ngôn ngữ.

Nếu hai bên đã trao đổi rõ mà học viên vẫn muốn kiểu “Em cứ học theo cách của em thích, nhưng cô phải đảm bảo em tiến bộ” thì bạn nên cân nhắc từ chối, vì ngay từ đầu hai bên đã không thống nhất về trách nhiệm trong quá trình học rồi.

2. Muốn đạt được nhiều thứ nhưng không muốn trả cái giá tương ứng

Kiểu này mình gặp nhiều lắm.

– Tôi muốn nói tự nhiên như người Việt.

– Em muốn phát âm thật chuẩn.

– Em muốn giao tiếp tốt trong 3 tháng.

– Tôi muốn dùng được cả tiếng Việt trong công việc lẫn đời sống…

Mục tiêu nào cũng hay, ban đầu nghe thì rất nghiêm túc, hừng hực khí thế ấy, xong rồi lúc nói đến phần cần làm để đạt được nó thì: không muốn luyện thêm, không thích ôn lại, không muốn sửa lỗi, không muốn dành thêm thời gian ngoài giờ học.

Mình từng thấy có người cứ đổi giáo viên vì cảm thấy: “Cô này dạy chưa hiệu quả”, rồi đến giáo viên thứ ba, thứ tư… vẫn vậy. Đổi mãi thế thì vấn đề không còn là chọn đúng giáo viên nữa, mà là người học không muốn chấp nhận cái giá của mục tiêu mình đặt ra.

Muốn phát âm tốt thì phải luyện phát âm. Muốn nói tự nhiên thì phải nói rất nhiều và chấp nhận có thể nói chậm, nói lắp bắp, khó khăn trong thời gian đầu, còn muốn nhớ lâu thì phải gặp lại, dùng lại, ôn lại thường xuyên mới được chứ.

Giáo viên có thể thiết kế con đường nào đó ngắn hơn, rõ hơn, đỡ mò mẫm hơn, nhưng không thể làm cho cái giá của việc học biến mất bằng 0 được.

Nếu khoảng cách giữa mục tiêu “em muốn đạt được” và thực tế “em sẵn sàng làm gì để đạt được” quá xa nhau như trời với đất, bạn nên cân nhắc rất kĩ trước khi nhận những lớp kiểu này nhé.

3. Muốn cá nhân hóa nhưng lại không chịu tham gia xác định mình thực sự cần gì

Đây là kiểu dễ khiến giáo viên tự trách mình.

Học viên bảo: “Em muốn cô dạy theo đúng nhu cầu của em.”

Mình hỏi: “Em cần tiếng Việt để làm gì?”

“Để giao tiếp ạ.”

“Em thường giao tiếp trong những tình huống nào?”

“Cũng nhiều lắm cô.”

“Sau 3 tháng em muốn làm được gì mà bây giờ chưa làm được?”

“Em cũng chưa biết nữa, trước mắt cứ học thôi.”

Thế là giáo viên lại phải tự đoán, tự thiết kế, mò tìm tài liệu…, tất cả đều trong phỏng đoán. Rồi một hôm tự nhiên học viên nói: “Em thấy bài học chưa đúng với nhu cầu của em.”

Ơ kìa! Vậy nhu cầu thế nào thì phải nói rõ ràng thẳng thắn ra chứ.

“Cá nhân hóa” không có nghĩa là giáo viên phải đọc được suy nghĩ trong đầu học viên. Muốn một chương trình thực sự phù hợp với mình, người học cũng phải tham gia vào việc xác định mình đang ở đâu, cần cái gì, mình muốn đi đến đâu và sẵn sàng làm gì?

Nếu học viên chưa biết bản thân cần gì thì cũng không sao, trường hợp này giáo viên có thể giúp họ khám phá. Nhưng nếu họ kệ, không muốn cùng tham gia vào quá trình đó mà vẫn yêu cầu giáo viên phải tự tìm ra “đúng nhu cầu của em”, thì khó để đi xa lắm. Nên cẩn thận khi quyết định dạy nhé bạn.

Nói chung ở đâu cũng có người này người kia, học viên cũng thế. Những học viên kiểu này có thể là dễ mến, thậm chí luôn tỏ ra vui vẻ nữa, nhưng một lớp học tốt không chỉ cần vui vẻ là được mà nó cần hợp kì vọng, hợp cách dạy – học và hợp trách nhiệm của cả hai bên nữa.

Nên trước khi nhận một học viên, mình cũng cần tự hỏi: “Cô có thực sự giúp được em với cách em muốn học không?”. Nếu câu trả lời là không thì có khi từ chối ngay từ đầu lại tử tế hơn là cố nhận vào rồi cả hai cùng thất vọng.

Đây cũng là những chủ đề mình thường đem ra cùng các giáo viên nhìn lại trong quá trình đào tạo: không chỉ “dạy thế nào”, mà còn biết nhìn học viên, nhìn nhu cầu và điều kiện thực tế ra sao để tự đưa ra quyết định nghề nghiệp của mình, chứ không phải cứ có người hỏi học là nhận.

Nếu bạn có một tình huống đang phân vân, cứ chia sẻ nhé.

Hồng Diễm

Từ dạy ngôn ngữ đến hiểu con người