“Nghề dạy tiếng Việt có tương lai không?”

Chắc câu hỏi phổ biến nhất trong các Group giáo viên tiếng Việt hiện nay là:

“Nghề dạy tiếng Việt có tương lai không?”

Nhưng sau nhiều năm làm nghề, mình nghĩ có thể chúng ta đang hỏi sai câu hỏi.

Vừa hôm qua, một giáo viên trong khóa huấn luyện của mình nhắn tin cho mình, kể rằng đang vừa dạy ở trường, vừa nghiên cứu, chưa kể còn nhiều công việc khác. Em ấy lo không có đủ thời gian để đầu tư cho nghề này thật tốt.

Rồi em hỏi: “Em có thể cần 2 năm để có một nền tảng vững chắc với công việc này không cô?”

Nghe thế, mình bỗng nhận ra: điều khiến nhiều giáo viên băn khoăn chưa chắc đã là chuyện thời gian, mà là một câu hỏi khác:

“Nếu em dành vài năm thanh xuân cho con đường này, liệu có đáng không?”

Đó là một câu hỏi rất thật.

Thì bây giờ mình cũng chia sẻ thật.

Không ai biết chính xác 5 năm hay 10 năm nữa nghề dạy tiếng Việt sẽ phát triển đến mức nào. Nếu ai khẳng định chắc nịch điều đó thì có lẽ họ đang dự đoán nhiều hơn là biết. Nhưng có một điều mình biết chắc là con người sẽ luôn có nhu cầu học ngôn ngữ.

Chỉ cần nhìn quanh một chút cũng thấy.

Người nước ngoài và doanh nghiệp quốc tế đến Việt Nam nhiều hơn. Những câu chuyện về Việt Nam cũng xuất hiện nhiều hơn. Cả về kinh tế, du lịch, đầu tư hay giao lưu quốc tế, Việt Nam ngày càng hiện diện rõ hơn trên bản đồ thế giới. Mà khi thế giới càng hội nhập thì nhu cầu hiểu Việt Nam sẽ càng tăng. Đó là sự thật đang diễn ra trước mắt.

Nhưng mình nghĩ đó không phải là điều quan trọng nhất.

Mình không đặt tất cả niềm tin vào thị trường, mà luôn đặt niềm tin vào năng lực.

Thị trường có thể thay đổi, xu hướng có thể đến sớm hoặc muộn hơn chúng ta nghĩ, nhưng năng lực mà bạn xây hôm nay sẽ không bao giờ biến mất. Nó là tài sản thật sự của bạn nên nó sẽ ở lại với bạn.

Thực ra, thứ khiến cho nhiều giáo viên bất an không hẳn là thị trường, mà thường là những suy nghĩ kiểu:

“Không biết bao giờ mình mới dạy được như cô A, chị B.”

“Mình học bao lâu nữa mới đủ?”

“Lỡ mình đầu tư sai thì sao?”

“Hay là mình không hợp nghề này?”

Khi trong lòng còn những câu hỏi như vậy, người ta thường nhìn ra bên ngoài để tìm câu trả lời. Nhìn vào thị trường, xu hướng, hỏi xem nghề này có phát triển không, nhìn xem người khác có thành công không…

Có một điều mình quan sát thấy khá nhiều trong cộng đồng giáo viên hiện nay. Rất nhiều người đang dành hàng giờ để đọc các bài dự đoán xu hướng, xem AI có thay thế mình không, xem ngành có phát triển không, nhưng lại dành rất ít thời gian để tự hỏi:

“Hôm nay mình tiến hơn năm ngoái ở điểm nào?”

Có những người dành cả buổi tối để đọc xem AI có thay thế giáo viên hay không rồi lo lắng, nhưng đã nhiều tháng rồi không ngồi xem lại một video lớp học của chính mình.

Khi năng lực của giáo viên dần dần lớn lên, bạn bắt đầu nhìn thấy học viên tiến bộ, thấy bản thân hôm nay khá hơn năm ngoái… thì tự nhiên những câu hỏi về thị trường nhỏ đi rất nhiều. Thị trường vẫn luôn quan trọng, nhưng lúc ấy bạn đã có một chỗ đứng vững bên trong để tự tin hơn.

Ai chịu khó quan sát ngành này ở Việt Nam sẽ nhận thấy, tương lai của nghề dạy tiếng Việt nằm ở một xu hướng lớn hơn so với những gì đang diễn ra trước mắt.

Dần dần người ta sẽ không chỉ học tiếng Việt đơn thuần nữa, mà học để hiểu người Việt, hiểu cách người Việt suy nghĩ và giao tiếp, hiểu những điều không có trong từ điển. Lúc ấy, những giáo viên chỉ dạy được từ vựng sẽ dần dần bị thay thế, còn những giáo viên có khả năng giải mã văn hóa Việt Nam, giúp người học bước vào đời sống Việt Nam sẽ ngày càng có giá trị.

Cho nên thay vì ngồi đoán xem nghề này 5 năm nữa sẽ ra sao, mình nghĩ có lẽ nên hỏi một câu hỏi đáng suy nghĩ hơn là:

“Mình có đang trở thành người mà tương lai nghề này cần tới không?”

Mình đang tích lũy được năng lực gì?

Hôm nay mình đã dạy tốt hơn chính mình của vài tháng trước chưa?

Bởi dù là hiện tại hay là 5 năm, 10 năm nữa, người có năng lực thực sự thì thời nào cũng có giá. Ngược lại, cho dù nghề rất hot, rất có tương lai, nhưng năng lực mình không có thì mình cũng bị loại khỏi cuộc chơi thôi. Bất cứ ngành nghề nào cũng vậy.

Cuối cùng thì thứ đáng đầu tư nhất không phải là đi dự đoán thị trường, mà là phát triển chính mình. Vì đó là tài sản duy nhất mà thị trường không thể lấy đi của bạn được.

Đó cũng là câu mình nhắn cho em giáo viên ấy:

“Nếu em trở thành một giáo viên có năng lực đặc biệt thì em sẽ có tương lai cùng với sự phát triển của nghề này, ở bất cứ thời nào”.

Hồng Diễm

Từ dạy ngôn ngữ đến hiểu con người