Người dạy giỏi nhất không hẳn là người dạy nhiều nhất

Hai câu chuyện đặt cạnh nhau làm tôi nghĩ mãi. Người dạy “nhiều” hơn, “đúng” hơn, lại là người mất học viên. Nghịch lý ấy tôi mang trong đầu khá lâu, cho tới khi một người bạn của tôi, làm ở một ngành chẳng liên quan gì tới lớp học, tình cờ gọi tên nó giúp tôi.

Một cô giáo tôi đang đồng hành khoe với tôi, giọng đầy tự hào: “Em dạy hết giáo trình rồi chị, không sót bài nào. Lỗi nào của học viên em cũng sửa tới nơi tới chốn.” Học viên của cô qua hết các bài kiểm tra. Rồi lặng lẽ dừng học, không một lời báo trước.

Cùng khoảng thời gian đó, một cô giáo khác kể tôi nghe về học viên của mình, một người phát âm sai dấu suốt mấy tháng trời, sửa mãi chưa xong. Vậy mà người ấy học với cô ba năm, rồi rủ thêm em gái, kéo cả đồng nghiệp tới lớp.

Anh tên Long, làm tư vấn tài chính. Trong ngành của anh, gần như ai cũng tin thành bại nằm ở chuyện “chốt”. Vậy mà anh viết một bài về thứ anh gọi là bán hàng bằng thấu cảm, và có một câu khiến tôi dừng lại rất lâu. Đại ý: khách không mua thứ anh bán, họ mua cảm giác được một người thật sự đứng về phía họ.

Tôi đọc câu đó và nghĩ ngay: đây đâu còn là chuyện bán hàng. Đây là chuyện làm nghề với con người.

Thử nhìn quanh, bạn sẽ thấy. Người bác sĩ chịu ngồi nghe thêm hai phút, hỏi thêm một câu ngoài triệu chứng, khác hẳn người bác sĩ kê xong đơn là quay đi. Người bán hàng như Long. Người thầy đứng lớp. Sản phẩm của họ khác nhau hoàn toàn: một hợp đồng, một đơn thuốc, một bài học. Nhưng thứ người ta thật sự mang về sau mỗi cuộc gặp lại giống nhau đến lạ. Đó là cảm giác vừa ngồi cạnh một người có chuyên môn đang đứng cùng phía với mình, chứ không phải ngồi đối diện một người chỉ muốn hoàn thành phần việc của họ trên mình.

Trong bất cứ nghề nào phục vụ con người cũng có một cái ngưỡng mà kỹ thuật thuần túy không bước qua nổi. Long kể anh lên được vị trí số một toàn quốc không phải vì thuộc nhiều kịch bản chốt hơn đồng nghiệp. Ngược lại, anh còn là người ít thúc khách mua nhất. Cái làm nên khác biệt nằm ở chỗ khách tin anh không bán thứ có lợi cho anh, mà chỉ đưa cho họ thứ họ thật sự cần. Niềm tin đó không nằm trong bất kỳ kịch bản nào, vì nó không phải kỹ thuật. Nó là một vị trí mình chọn đứng.

Trong nghề của tôi, “đứng về phía học viên” nghe thì đẹp, nhưng nó không phải một câu khẩu hiệu treo tường. Nó là những lựa chọn rất nhỏ, lặp đi lặp lại trong từng buổi học, và phần lớn diễn ra trong đúng những khoảnh khắc dễ khiến người thầy mất kiên nhẫn nhất.

Quay lại người học phát âm sai dấu mãi không xong. Người thầy vội sẽ sửa. Sửa lần một, lần hai, lần mười. Đến một lúc học viên thôi không nói nữa, vì mỗi lần mở miệng là một lần bị chỉ ra cái sai. Người thầy ấy thắng cái lỗi, và mất người học. Cô giáo giữ được học viên ba năm thì làm khác. Cô dừng lại, hỏi vì sao người ta ngại mở lời, và phát hiện ra người ấy sợ mình nghe buồn cười trước mặt nhà chồng người Việt. Hóa ra vấn đề chưa bao giờ nằm ở cái dấu. Cô làm việc với nỗi sợ trước. Cái dấu, về sau, tự nó chỉnh lại.

Kỹ thuật sửa lỗi của hai người không khác nhau bao nhiêu. Cái khác nằm ở chỗ ai đang đứng ở đâu.

Đó là điều tôi nói đi nói lại với các thầy cô tôi đào tạo: đừng vội thắng học viên. Một cái lỗi của người học không phải một trận đấu để mình giành phần đúng, nó là một tín hiệu về một con người. Người thầy nôn nóng chứng minh mình giỏi thường thắng cái lỗi trước mắt mà đánh rơi người đang ngồi đó. Còn người thầy chịu nhìn thì hiểu rằng buổi học hôm nay có thể đi chậm hơn, ít chữ hơn, nhưng người học sẽ còn muốn quay lại buổi sau. Mà nghề dạy, cũng như nghề của Long, sống được là nhờ cái “buổi sau” ấy, không phải nhờ buổi đầu tiên.

Tôi phải nói thẳng một điều, vì tôi vốn không tin vào những lời hứa tròn trịa. Thấu cảm không phải một mẹo để giữ chân khách hàng hay giữ chân học viên. Xem nó là mẹo thì nó hỏng ngay từ đầu, bởi người ta cảm nhận được rất nhanh khi mình tử tế thật hay tử tế để bán được thứ gì đó. Tôi cũng không dám hứa cứ dạy bằng sự thấu hiểu là lớp sẽ đông, cũng như tôi tin Long không hứa cứ tử tế là hợp đồng tự về. Có nhiều thứ nằm ngoài tầm tay chúng tôi: hoàn cảnh của mỗi người, thời điểm, cả may rủi. Nhưng có một thứ luôn nằm trong tầm tay, và nghề nào cũng vậy: mình chọn đứng ở đâu so với người đang ngồi trước mặt.

Điều làm tôi vui khi đọc bài của Long là thấy một người ở ngành tưởng như trái ngược hẳn với nghề dạy lại chạm đúng vào cái gốc mà tôi vẫn tin. Bán bảo hiểm tử tế và dạy học tử tế, hóa ra, soi vào nhau: cùng một nguyên lý làm nghề, chỉ khoác hai chiếc áo khác nhau. Anh viết hẳn một bài kể cách anh làm việc, và tôi nghĩ nó đáng đọc ngay cả khi bạn chẳng dính dáng gì tới bảo hiểm: Bán hàng bằng thấu cảm, công thức đưa tôi lên Top 1 toàn quốc. Bài đó không dạy mẹo, mà nó nói về một cách đứng khi làm nghề.

Vì đến cùng, nghề nào rồi cũng quay về một câu hỏi rất giản dị. Người ngồi trước mặt mình, họ có cảm thấy mình đang đứng cùng phía với họ không. Trả lời thành thật được câu đó, phần còn lại của nghề tự nó nhẹ đi.

Hồng Diễm · Tác giả phương pháp Tiếng Việt Sống · Mentor đào tạo giáo viên dạy tiếng Việt cho người nước ngoài

Người dạy giỏi nhất không hẳn là người dạy nhiều nhất

Bạn đang làm nghề dạy tiếng Việt?

Bài viết liên quan

NHỮNG HỌC VIÊN “DỄ THƯƠNG” NHƯNG GV VẪN NÊN TỪ CHỐI

Trial lesson… hay buổi phỏng vấn xin việc?

“Nghề dạy tiếng Việt có tương lai không?”