Mình gấp lại lá thư rất chậm. Mười bốn năm trôi qua, có những thứ tưởng nhỏ trong lớp học lại trở thành thứ giữ người ở lại lâu nhất. Đúng thật mình không hề cố giữ họ, nhưng mình đã vô tình đi đến được một điểm mà ở đó, việc ở lại trở nên một kết quả rất tự nhiên.
Tối nay, trong lúc dọn dẹp những chồng tài liệu, mình chạm tay vào một cuốn truyện tiếng Pháp và mở ra. Kẹp trong đó là bức thư được viết cách đây 14 năm từ một người chị Việt kiều Pháp. Lúc đó, vào năm 2013, mối quan hệ mới chỉ là cô giáo – học trò. Còn bây giờ… là chị em.
Mười bốn năm, đó không phải sự ngẫu nhiên chút nào, mà vì có một thứ đã ở lại, từ những buổi học đầu tiên.
Mình ngồi đọc lại từng dòng chữ viết tay, những câu chuyện rất nhỏ, những cảm xúc rất thật. Và tự nhiên bật cười, không hiểu sao lại nghĩ đến marketing. Chắc cũng có bạn từng nghe đến nguyên tắc 3B trong marketing là gì đúng không? Bạn – Bàn – Bán. “Bạn” là tạo kết nối ban đầu, khiến người ta thấy bạn gần gũi, đáng tin. “Bàn” là trao đổi giá trị, hiểu nhu cầu, nói về giải pháp. Và “Bán” là lúc người ta sẵn sàng mua, vì họ đã tin và thấy phù hợp.
Rồi mình liên tưởng đến giáo dục, đặc biệt là dạy tiếng Việt, nó không dừng lại ở đó. Nó trở thành một vòng tròn quy trình 4B: Bạn – Bàn – Bán – Bạn. Bạn vẫn bắt đầu bằng kết nối, vẫn có quá trình dạy và trao giá trị, nhưng “bán” ở đây không phải là chốt tiền, mà là lúc học viên chọn ở lại với bạn. Và chữ “bạn” cuối cùng mới là điều quan trọng nhất: khi mối quan hệ không còn là giáo viên – học viên nữa, mà là một sự gắn bó đủ sâu sắc để họ muốn học tiếp, quay lại, và đi cùng bạn lâu dài.
Chữ “bạn” đầu tiên, mình từng làm rất tốt. Mình thân thiện, nhẹ nhàng, luôn tạo cảm giác dễ chịu cho học viên. Có thể nói là nhiều học viên luôn cảm thấy thoải mái khi học với mình. Nhưng hồi đó mình không biết rằng, thứ quyết định một mối quan hệ kéo dài hàng chục năm, hoá ra lại không nằm ở sự dễ chịu ban đầu. Nó nằm ở cảm giác người học mang theo sau mỗi buổi học, một cảm giác rất khó gọi tên nhưng ai cũng nhận ra: mình đang tốt lên, và người trước mặt mình thật sự hiểu mình.
Mình không còn nhớ rõ từng bài đã dạy, từng cấu trúc đã giải thích, nhưng mình nhớ rất rõ cách mình nhìn người học lúc đó. Mình để ý họ ngại ở đâu, sợ sai chỗ nào, muốn nói điều gì mà chưa nói được. Có những buổi học đi lệch khỏi giáo trình, có những lúc mình dừng lại rất lâu chỉ để sửa một câu nói cho đúng ngữ cảnh, và cũng có những lúc mình không sửa ngay, chỉ để họ nói trọn vẹn một suy nghĩ của mình. Khi đó mình không nghĩ mình đang làm gì đặc biệt, chỉ đơn giản là làm theo cảm giác thấy cần làm. Bây giờ nhìn lại, mình mới hiểu đó chính là lúc mình đi qua được khoảng cách giữa hai chữ “bạn”.
Chữ “bạn” đầu tiên là cảm giác dễ gần, còn chữ “bạn” cuối cùng là một mối liên kết có thể đi cùng nhau rất lâu. Và khoảng cách giữa hai chữ đó không nằm ở kĩ thuật, không nằm ở việc bạn nói hay hay dạy cuốn hút đến đâu, mà nằm ở việc bạn có thật sự đứng về phía người học hay không. Khi bạn bắt đầu quan tâm đến việc sau buổi học, cuộc sống của họ có thay đổi chút nào không, thay vì chỉ quan tâm buổi học đó có trôi chảy hay không, thì cách bạn dạy tự nhiên sẽ khác. Học viên, có thể họ chưa nói được tiếng Việt, nhưng họ “cảm” được điều này.
Có những điều rất nhỏ nhưng lại giữ người rất lâu. Có những lúc bạn chỉ cần chậm lại một chút để nghe hết câu học viên đang cố nói, không vội sửa, không cắt ngang.
Có những buổi học không cần nhiều nội dung, chỉ cần bạn hỏi thăm học viên một câu nhẹ nhàng, ghi nhớ một thói quen, sở thích nào đó của họ, hoặc một món ăn mà họ rất ưa, hoặc nhớ sinh nhật của họ, rồi bất ngờ đến hôm nào đó, bạn đưa tặng học viên một món quà khiến họ vỡ oà vì cảm kích.
Và cũng có những lúc, điều khiến họ ở lại không phải là bài học hôm đó hay đến đâu, mà là cảm giác họ không bị phán xét khi nói sai, họ được dẫn đi tiếp một cách kiên nhẫn.
Càng dạy lâu, mình càng thấy kết nối không phải là thứ có thể cố gắng tạo ra. Càng cố thì càng dễ trở nên gượng. Nó chỉ xuất hiện khi bạn thật sự muốn người đối diện tốt lên, một cách rất tự nhiên, không cần thể hiện. Và khi điều đó có thật, học viên sẽ cảm nhận được, dù bạn không nói ra.
Mình gấp lại lá thư rất chậm. Mười bốn năm trôi qua, có những thứ tưởng nhỏ trong lớp học lại trở thành thứ giữ người ở lại lâu nhất. Đúng thật mình không hề cố giữ họ, nhưng mình đã vô tình đi đến được một điểm mà ở đó, việc ở lại trở nên một kết quả rất tự nhiên.
Đó cũng là điều mà mình thường tâm sự khi làm việc với các bạn giáo viên: Nếu nhìn lại lớp học của mình lúc này, có lẽ chỉ cần tự hỏi một câu rất thật: những người đang ngồi trước mặt mình, sau buổi học này, họ mang theo điều gì đi ra ngoài cuộc sống?
Và nếu thời gian trôi đi đủ lâu, liệu có ai trong số họ vẫn còn ở lại với bạn không?
Ms. Hồng Diễm
Founder – Tiếng Việt Sống
Dạy tiếng Việt đúng chất Việt.