Nếu hôm nay là ngày để nghĩ về “lao động”, thì có lẽ cũng là một ngày để nhìn lại: Mình không chỉ đang làm một công việc dạy học thuần tuý, mà mình đang chạm vào một thứ rất ít người nhìn thấy, nhưng lại thay đổi con người ta từ bên trong.
“Lao động là vinh quang”.
Khẩu hiệu này có thể dễ dàng thấy và nghe ở rất nhiều nơi, bởi hôm nay là ngày tôn vinh lao động mà.
Trong xã hội có những công việc mà khi làm xong sẽ thấy ngay kết quả: một cái bàn được đóng xong, một đơn hàng được giao đi, một công trình được xây dựng. Người ta nhìn vào là biết liền: À, có một thứ vừa được tạo ra.
Nhưng lại có một kiểu lao động rất lạ.
Làm xong, không có dấu vết gì nằm lại trên bàn. Một giờ dạy kết thúc. Slide tắt. Lớp học rời đi. Nhìn vào cảm giác như không có gì cả.
Nhưng, thật sự là “không có gì” hay sao?
Có một điều mà mình nghĩ, chỉ những người đứng lớp đủ lâu mới bắt đầu cảm nhận được: Có những thay đổi không xảy ra ngay lúc đó. Nó không nằm lại trong bốn bức tường của lớp học, mà nó đi theo người học bước ra ngoài: trong một cuộc trò chuyện mà bạn không có mặt, trong một phản ứng mà họ tự điều chỉnh, trong một khoảnh khắc nhỏ, khi họ chợt nghĩ: “À… có lẽ mình nên nói khác đi.”
Có những thứ bạn đã tạo ra, nhưng bạn lại không bao giờ được chứng kiến. Bạn không nhìn thấy nó, nhưng sự thực nó vẫn đang vận hành. Đó là một kiểu lao động không tạo ra sản phẩm hữu hình có thể dùng tay, dùng mắt sờ mó được, nhưng lại tạo ra sự dịch chuyển bên trong một con người.
Người ta có thể lượng hoá và đo đếm được bằng số liệu: Bạn đã dạy bao nhiêu giờ, bạn có bao nhiêu học viên… Nhưng không một ai đo được những giá trị vô hình: Có bao nhiêu suy nghĩ đã được mở ra, có bao nhiêu hiểu lầm đã được tháo gỡ, có bao nhiêu góc nhìn đã được đặt lại…
Cũng vì không thể đo lường được bằng con số, cho nên nghề này rất dễ bị xem nhẹ và hiểu lầm: “Dạy tiếng Việt thôi mà, có gì đâu. Chỉ cần biết tiếng là dạy được.” Nghe cũng thấy quen tai rồi đúng không?
Nhưng nếu chỉ cần “biết” là đủ, thì đã không có những khoảnh khắc như thế này: Học viên nhìn bạn và hỏi: “Why do Vietnamese people say it like that?”
Bạn khựng lại một nhịp. Chính là lúc bạn nhận ra: Đó không còn là câu hỏi về từ vựng nữa. Đó là lúc họ đang chạm vào cách một con người suy nghĩ, cách một xã hội vận hành, cách một nền văn hóa tồn tại, còn bạn chính là người đứng ở giữa.
Nếu bạn chỉ trả lời cho xong chuyện, coi như bạn đã hoàn thành công việc. Nhưng nếu bạn dừng lại, nhìn sâu hơn một chút, bạn sẽ thấy: mình đang chạm vào cách một con người hiểu thế giới này. Bạn đang làm một việc khác, không phải dạy nữa, mà là… dịch chuyển nhận thức.
Mà để làm được điều đó… không hề dễ dàng đơn giản.
Ngày 1/5, người ta nói nhiều về giá trị của lao động. Mình chỉ nghĩ ngắn gọn thế này: Có những nghề tạo ra thứ để người ta sử dụng, và có những nghề… tạo ra cách để một con người nhìn thế giới.
Nếu bạn đang làm nghề dạy học, đặc biệt là dạy tiếng Việt, có thể chính bạn cũng không nhìn thấy hết giá trị của mình đâu. Vì những gì bạn tạo ra không nằm lại dấu tích trong lớp học. Nó đi theo người học ra ngoài đời sống, len vào cách họ nói, cách họ nghĩ, cách họ ứng xử. Giá trị mà bạn tạo ra lan toả âm thầm, nhưng nó rất thật.
Nếu hôm nay là ngày để nghĩ về “lao động”, thì có lẽ cũng là một ngày để nhìn lại: Mình không chỉ đang làm một công việc dạy học thuần tuý, mà mình đang chạm vào một thứ rất ít người nhìn thấy, nhưng lại thay đổi con người ta từ bên trong.
Chỉ là… bạn có thực sự ý thức được mình đang chạm vào điều đó không?
Hồng Diễm. VietnamDecoded
Founder – Tiếng Việt Sống
Đào tạo giáo viên từ mông lung đến dạy ra chất Việt – để bạn biết rõ mình đang làm gì