Bạn nghĩ mình đang dạy tiếng Việt. Nhưng có thể… bạn đang đứng trước một thứ lớn hơn rất nhiều, mà chính bạn cũng chưa từng gọi tên.
Mấy hôm nay mình dành thời gian xem lại một trong những bộ phim kinh điển của điện ảnh Việt Nam về đề tài chiến tranh: Biệt động Sài Gòn. Ấn tượng từ bộ phim lắng lại trong lòng mình một thứ cảm xúc đẹp day dứt đến khó tả!
Năm nào cũng vậy, cứ vào những dịp lễ 30/4 hay ngày quốc khánh, mình lại ngồi xem phim về lịch sử dân tộc. Xem để hiểu nước mình hơn, hiểu về con người mình hơn. Mỗi lần xem lại dường như là một lần đào sâu hơn nữa con người của chính mình. Thật kì lạ!
Từng thước phim lần lượt cuộn trải ra trước mắt mình. Bom rơi. Người ngã xuống. Những mất mát của một thời mà chỉ nhìn thôi cũng đủ để thấy lòng nặng trĩu.
Rồi mình tắt phim. Bước ra ngoài, mình ngồi ở một quán cà phê quen thuộc.
Một bác lớn tuổi đang nói chuyện điện thoại, giọng bác nhẹ như không: “Ừ, tụi Tây nó giờ cũng qua đây làm ăn nhiều mà. Bạn bè hết rồi.”
Không có gì kịch tính, cũng chẳng có chút gợn lòng hay căng thẳng nào trong câu nói đó. Bỗng dưng, chính cái sự thản nhiên ấy… khiến mình khựng lại.
Phim thì dữ dội. Đời thì… nhẹ tênh.
Người Việt mình không phải là người không có quá khứ, nhưng họ có một cách rất riêng để chung sống cùng nó.
Người Việt không lãng quên quá khứ, mà chọn không mang nó theo. Vì nếu cứ ôm khư khư quá khứ đã cũ mòn, người ta sẽ chẳng thể nào sống tiếp một cách bình thường được.
Bạn vẫn thấy những người khách Mỹ ngày nay ngồi ăn bún bò, cười nói tự nhiên với cô bán hàng. Không ai nhắc gì về những ngày đã qua. Nhưng không nhắc, không có nghĩa là nó không tồn tại.
Có những thứ thật sâu… không nằm ở lời nói. Nó nằm ở cái cách mà người Việt chọn để không làm mọi thứ trở nên nặng nề thêm.
Trong đời sống hàng ngày, đó là một câu: “Thôi, bỏ qua đi”, một cái gật đầu rất nhẹ, hay một cách né đi để không làm ai phải mất mặt.
Nếu chỉ nhìn từ góc độ bằng con chữ, bằng từ vựng, bằng ngữ pháp, có lẽ chúng ta sẽ chẳng bao giờ chạm đến được cái cốt lõi sâu xa ấy. Nhưng nếu nhìn bằng hơi thở của đời sống, bạn sẽ thấy câu trả lời hiện hữu ở khắp mọi nơi.
Và có một điều mình nhận ra sau bao nhiêu năm đứng trên bục giảng: Có những thứ không thể nào dạy được chỉ bằng từ vựng.
Nếu chính người giáo viên không nhìn ra những mạch ngầm này, chắc chúng ta cũng chẳng biết mình đang thực sự dạy cái gì. Và làm sao để một người nước ngoài chưa từng lớn lên trong văn hóa này có thể cảm được những điều… mà ngay cả chúng ta đôi khi cũng chưa biết gọi tên?
Vì sao người Việt hôm nay có thể ngồi cười với những người từng ở “bên kia chiến tuyến”?
Nếu chỉ giải thích bằng ngôn ngữ, mọi câu trả lời đều trở nên thật mỏng manh. Nhưng nếu đủ tĩnh lặng để quan sát, bạn sẽ thấy: Có những con người đã đi qua quá nhiều bão giông, đến mức họ hiểu rằng giữ lại nỗi đau không làm mình thêm mạnh mẽ.
Có lẽ, sức mạnh của một dân tộc không nằm ở việc họ đã thắng như thế nào, mà ở cái cách họ chọn để sống sau khi bước ra khỏi cuộc chiến.
Những lúc ấy, mình chợt thấy công việc này không còn nhỏ bé nữa. Bởi thứ mình đang chạm tới không chỉ là một ngôn ngữ, mà là cách một con người học cách đặt quá khứ xuống, để tiếp tục sống thật tử tế với hiện tại.
Bạn nghĩ mình đang dạy tiếng Việt. Nhưng có thể… bạn đang đứng trước một thứ lớn hơn rất nhiều, mà chính bạn cũng chưa từng gọi tên.
Hồng Diễm. VietnamDecoded
Founder – Tiếng Việt Sống
Đào tạo giáo viên từ mông lung đến dạy ra chất Việt – để bạn biết rõ mình đang làm gì