Bạn hãy cứ giữ cho mình một phong thái thong dong, đĩnh đạc. Đừng sợ mất một học viên không tôn trọng ranh giới của bạn, vì bạn là người truyền dạy tri thức.
Mới đây, Thanh Lam – một giáo viên trẻ trong khóa huấn luyện tìm đến mình với tâm trạng kiệt quệ. Em kể về một học viên Việt kiều 36 tuổi, đang gặp bất ổn tâm lí vì mất việc ngay trước kì hôn lễ. Trong lớp, vị học viên này “sớm nắng chiều mưa”, nói muốn học về chủ đề lễ cưới nhưng lại phủ nhận mọi đề xuất giảng dạy, thay vào đó yêu cầu giáo viên phải giúp mình liên hệ với bên tổ chức sự kiện, hỏi han đủ thứ việc không liên quan đến bài học…
Em giáo viên trẻ mệt mỏi vì phải đóng vai một “nhân viên tư vấn cảm xúc”, gánh trên vai tất cả những rắc rối đời tư của học viên, hỏi mình giờ phải làm thế nào.
Nhớ lại thời gian cách đây mười mấy năm về trước, khi mới bắt đầu đi dạy, mình cũng đã từng trải qua những tình huống như thế.
Mình nói với Thanh: “Chúng ta là người dẫn đường văn hóa, không phải người chịu trách nhiệm cho cuộc đời của học viên, em ạ”.
Trong nghề VSL, giáo viên chúng ta thường được dạy cách truyền đạt tri thức, nhưng hầu như chưa từng được học cách “đối diện” với chính những đòi hỏi vô lí từ phía học viên như thế nào.
1. Cái bẫy của sự thấu cảm
Học viên tìm đến giáo viên như một nơi trút giận cho những bất ổn cuộc sống là một hiện tượng tâm lí có thật. Khi họ mất quyền kiểm soát cuộc đời mình (ví dụ: mất việc, stress đám cưới…), họ có xu hướng muốn kiểm soát người yếu thế hơn hoặc người đang phục vụ mình, cụ thể ở đây là giáo viên.
Nếu bạn để cảm xúc của họ chi phối, bạn không chỉ bị mất năng lượng, mà còn mất luôn vị thế người thầy. Một mối quan hệ mà một bên “ban phát” sự khó chịu và một bên “nhẫn nhịn” chiều lòng thì đó không còn là giáo dục nữa, đó là sự lạm dụng, không quá lời chút nào!
2. Thiết lập “biên giới sư phạm”
Qua câu chuyện của Thanh, mình đã khuyên em ấy nên có những quy tắc để bảo vệ an toàn cho giáo viên mà vẫn giữ được sự hài hòa. Đây là quy tắc đã được mình áp dụng từ rất nhiều năm nay, gọi là quy tắc 3 KHÔNG:
– Một là KHÔNG bao biện thay học viên: Học viên khó tính vì họ gặp chuyện buồn, đó là điều đáng cảm thông, nhưng không phải là lí do để mình chấp nhận việc bị xúc phạm hoặc bị sai khiến làm việc ngoài chuyên môn.
– Hai là KHÔNG làm thay việc của chuyên gia khác: Mình có thể dạy về lễ cưới Việt Nam (ngôn ngữ/văn hóa), chứ không phải là Wedding Planner. Bạn nên lịch sự từ chối như thế này: “Tôi có thể giúp chị học từ vựng về đám cưới, nhưng việc liên hệ sự kiện nằm ngoài phạm vi chuyên môn của tôi.”
– Ba là KHÔNG để rò rỉ năng lượng: Khi bước ra khỏi lớp, mình cũng trả lại ngay những rắc rối đó cho học viên. Giáo viên không có nghĩa vụ phải trăn trở về việc tại sao học viên cáu giận chuyện đời tư của họ. Học viên phải chịu trách nhiệm cho cuộc sống của mình chứ không phải là giáo viên.
Chỗ này các bạn giáo viên trẻ đừng nên băn khoăn lấn cấn. Việc thiết lập ranh giới không phải là thiếu tận tâm, mà là để bảo vệ chất lượng giảng dạy. Bạn nghĩ xem, nếu giáo viên kiệt sức, bài học sẽ trở nên vô hồn đúng không? Đây thực ra là cách bảo vệ quyền lợi của chính học viên đấy. Họ xứng đáng có một giáo viên đầy năng lượng chứ không phải một người đang chịu đựng.
3. Cách xử trí khi bị lạm dụng hoặc quấy rối
Trường hợp này cũng có không ít. Hôm trước trong một Group về Dạy tiếng Việt cho người nước ngoài, mình đọc thấy có đến mấy giáo viên lên tiếng về chuyện này. Trong những tình huống bị học viên lạm dụng thời gian, thậm chí có dấu hiệu quấy rối (về lời nói hoặc tình cảm), bạn hãy xử lí theo quy tắc sau: Lạnh lùng về ranh giới – Ấm áp về tri thức:
Có thể lên tiếng ngay từ lần đầu: “Tôi hiểu chị đang căng thẳng, nhưng tôi cần chúng ta tập trung vào nội dung bài học để đạt hiệu quả tốt nhất.”
Hoặc không thì văn bản hóa mọi thứ: Nếu cần, hãy nhắc lại mục tiêu khóa học và phạm vi hỗ trợ của bạn bằng tin nhắn/email để xác lập lại luật chơi. Bạn nào đang dạy trên các nền tảng online như Preply, italki thì cứ lấy nền tảng ra làm bia đỡ đạn nhé: “Xin lỗi, nhưng quy định của Preply không cho phép điều này”…
Các giáo viên ơi, bạn có trách nhiệm giúp học viên hiểu tiếng Việt bằng cả tâm hồn, nhưng tuyệt đối đừng để họ “ăn mòn” linh hồn bạn. Sự tử tế cần đi đôi với sự tỉnh táo. Đừng biến mình thành người phục vụ riêng của họ, vì khi ấy, giá trị tri thức bạn trao đi cũng sẽ bị hạ thấp. Đây là kĩ năng quản trị cảm xúc mà mọi giáo viên đều nên trang bị cho mình.
Bạn cứ giữ cho mình một phong thái thong dong, đĩnh đạc. Đừng sợ mất một học viên không tôn trọng ranh giới của bạn, vì bạn là người truyền dạy tri thức mà.
Chỉ khi bạn an toàn và đầy năng lượng, bạn mới có thể soi sáng con đường ngôn ngữ cho người khác.
Buổi sau, mình sẽ kể về một tình huống điển hình khiến giáo viên lúng túng trong việc xử lí, và gợi ý cách giải quyết sao cho hài hoà.
Còn lớp học của các bạn thì thế nào? Nếu gặp phải những case khó trong quá trình dạy, bạn có thể nhắn cho mình để cùng tìm ra hướng xử lí tốt nhất nhé.
Ms. Hồng Diễm. VietnamDecoded
Founder – Tiếng Việt Sống