Đằng sau cái vẻ “ổn thỏa” kia, chẳng có một nền tảng nào thực sự vững chãi. Vì bạn đang thiếu một cách hiểu có hệ thống.
Có những giai đoạn ngày trước, mình đi dạy mà cảm giác như đang “chạy dạy từng bữa”.
Hôm nay xong được buổi này là nhẹ người. Nhưng ngày mai dạy gì, xử lí thế nào… lại là một câu chuyện khác, lại lo ngay ngáy.
Mình chắc rằng nhiều bạn cũng thấy đồng cảm ở điểm này.
Có những lúc đang dạy, bạn biết rõ là mình đang “nói cho qua” – nhưng vẫn phải bấm bụng tiếp tục. Không ai bắt lỗi bạn ngay lúc đó cả. Học viên vẫn gật đầu, buổi học vẫn trôi đi bình thường. Nhưng chỉ có bạn mới hiểu thấu cái cảm giác khó chịu này: Câu trả lời mình vừa đưa ra… thực sự không đứng vững.
Nếu bạn đã từng có một khoảnh khắc “khựng lại” như vậy, bạn sẽ hiểu cái trạng thái mà rất nhiều giáo viên dạy tiếng Việt chúng mình đang mắc kẹt ở trong đó. Một trạng thái hiếm khi có ai chịu gọi tên, không phải vì nó không tồn tại, mà vì nói ra thì… đau lòng quá.
Nhìn bề ngoài, mọi thứ vẫn rất ổn. Bạn vẫn có học viên đều, vẫn lên lớp mỗi ngày, vẫn giảng giải và làm tròn vai một giáo viên có trách nhiệm. Thậm chí, người khác nhìn vào còn nghĩ bạn đang làm tốt là đằng khác. Nhưng chỉ có bạn mới thấy rõ: Trong mỗi buổi dạy, luôn có những khoảnh khắc rất nhỏ nhưng lại cực kì thật – đó là khi bạn phải gồng lên để “ứng biến”.
Chỉ cần học viên hỏi sâu hơn một chút thôi. Chẳng cần câu hỏi gì quá hóc búa, chỉ cần nó chệch khỏi những gì bạn đã quen thuộc hay chuẩn bị sẵn. Và ngay lúc đó, bạn bắt đầu rơi vào cái vòng xoáy:
• Giải thích vòng vo một hồi cho đủ ý.
• Chọn cách nói nào thật an toàn để không bị sai.
• Hoặc khéo léo chuyển hướng thật nhanh để không phải đào sâu thêm nữa.
Không ai phát hiện ra ngay đâu. Nhưng bạn biết. Và cái khổ nhất là bạn không thể giả vờ như mình không biết. Cảm giác đó không tan biến khi tan trường, nó cứ ở lại, lặng lẽ mà dai dẳng. Rồi lặp lại ở buổi sau, buổi sau nữa…
Mình gọi trạng thái này là: “Sự mông lung có hệ thống”.
Nghe thì có vẻ nhẹ tênh, nhưng nếu bạn đang ở trong đó, bạn sẽ hiểu nó bào mòn tâm trí mình như thế nào. Nó không làm bạn dừng lại, nó vẫn để bạn tiếp tục dạy, vẫn có thu nhập, vẫn duy trì công việc mỗi ngày – và chính điều đó mới là thứ nguy hiểm nhất. Bởi đằng sau cái vẻ “ổn thỏa” kia, chẳng có một nền tảng nào thực sự vững chãi cả.
Bạn không dám chắc chắn: mình đang đúng ở đâu, đang hổng chỗ nào, và nếu học viên bước thêm một bước nữa thôi… mình sẽ đi về đâu?
Đây không phải là chuyện bạn thiếu kiến thức. Nếu chỉ thiếu, bạn có thể đọc sách, có thể học thêm. Vấn đề nằm ở chỗ khác: bạn đang thiếu một CÁCH HIỂU CÓ HỆ THỐNG. Bạn biết rất nhiều thứ, nhưng chúng lại là những mảnh ghép rời rạc, không kết nối được với nhau. Thế nên mỗi lần bị hỏi, bạn chẳng có một “điểm tựa” nào để bám vào, và rồi lại quay về cách cũ: xoay sở cho qua chuyện.
Điều khiến nhiều người cứ mãi mắc kẹt ở đây là: họ không nghĩ đó là vấn đề. Họ tự trấn an mình bằng những suy nghĩ kiểu: “Chắc ai dạy cũng vậy thôi”, “Dạy lâu rồi sẽ quen”, “Cứ làm tiếp rồi sẽ ổn”…
Nhưng không, nó không tự hết. Nó chỉ khiến bạn dạy ngày càng mệt hơn, ngày càng lệ thuộc vào việc ứng biến tức thời. Dần dần, nó trở thành một kiểu “bình thường” mà bạn không còn nghi ngờ nữa. Cho đến một ngày, chính bạn cũng không phân biệt nổi: Mình đang thực sự dạy, hay mình đang cố giữ cho buổi học không bị vỡ?
Nếu bạn thấy mình đâu đó trong trạng thái này, có một điều quan trọng hơn cả việc “cố gắng dạy tốt hơn”. Đó là hãy dừng lại một chút và nhìn thẳng vào nó.
Đừng tự trách mình. Vấn đề không nằm ở việc bạn kém, mà nằm ở cái “hệ thống” tư duy mà bạn đang dựa vào. Khi bạn nhìn ra đúng chỗ hổng đó, mọi thứ sẽ bắt đầu thay đổi.
Không cần phải là một cú đột phá gì quá ghê gớm, mà chỉ đơn giản là: Lần đầu tiên, bạn không còn phải “đoán” xem mình đang làm gì trên lớp nữa.
Ms. Hồng Diễm
Founder – Tiếng Việt Sống
“Từ mông lung đến dạy ra chất Việt – để bạn biết mình đang làm gì trên lớp”