Đây là một trong những “ảo giác lớp học” mà rất nhiều giáo viên lầm tưởng khi bắt đầu có nhiều lớp học “vui”. Lớp càng nhiều tương tác thì tưởng là lớp đó có chiều sâu. Học viên càng nói nhiều, lại tưởng là đã sống được trong tiếng Việt.
“May quá. Hôm nay lớp vui.”
Và thế là đủ.
Câu đó đã trở thành thước đo của một buổi dạy “tốt” từ lúc nào không hay.
Mình cũng vậy. Cho đến một hôm… mình nhận ra mình đã nhầm.
Mình sẽ kể một trải nghiệm của chính mình.
Hôm ấy mình dẫn một học viên người Hồng Kông ra chợ dân sinh để tập mua bán và mặc cả – thứ mà không sách nào dạy được. Chị này học rất chăm, phản xạ cũng nhanh, lớp học với chị ấy luôn vui vẻ.
Đến quầy trái cây, khi chị đang lúi húi chọn hàng thì anh bán hàng nhìn ra ngay người nước ngoài, mới cười cười và xuề xoà hỏi: “Này, người ở đâu đấy?”
Chị đứng ngẩn vài giây rồi quay sang nhìn mình kiểu hơi hoang mang. Mình giải thích: anh ấy hỏi chị là người nước nào.
Bấy giờ chị mới hiểu và nói: “Ồ, em chỉ quen nghe ‘Bạn là người nước nào?’ thôi cô ơi.”
Lệch đúng hai từ – không hiểu gì luôn!
Mình đứng cạnh chị lúc đó, và thật ra chính mình mới ngỡ ngàng.
Không phải ngỡ ngàng vì chị không hiểu, mà vì mình chợt nhận ra: mình đã tự cho phép mình yên tâm, trong khi không có gì để yên tâm cả.
Trong lớp chị nói trơn tru, phản xạ nhanh, hoàn thành bài tốt. Mình cứ nghĩ mình đã làm hết sức, hết trách nhiệm với từng buổi dạy rồi. Mà không ngờ… chị chưa bao giờ thật sự SỐNG trong tiếng Việt. Chị chỉ đang hoàn thành script.
Lệch kịch bản trong lớp một chút thôi – chị hoàn toàn nín lặng.
Tối hôm đó về nhà, mình ngồi lại và tự hỏi mãi: Cái gì đang là nguy cơ tiềm ẩn trong mỗi buổi dạy mà mình chưa nhìn ra? Hay mình đã lờ mờ nhận thấy, nhưng lại nhanh chóng gạt nó đi vậy?
Đó là lần đầu tiên mình thật sự ngồi nhìn lại cách mình đang dạy, không phải từ giáo án, mà từ câu hỏi: “Học viên của mình có đang thật sự sống trong tiếng Việt không?”
Chính từ những khoảnh khắc như vậy, sau nhiều năm quan sát, mình mới nhận ra một vấn đề âm thầm đang xảy ra trong phần lớn lớp học hiện nay – cái mà mình gọi là “interaction giả”.
Interaction có xảy ra thật. Nhưng nhiều khi đó chỉ là tương tác bề mặt.
Bề ngoài nhìn rất active: trả lời theo pattern, nói theo cue, react đúng lúc game yêu cầu. Nhưng bên trong, học viên lại chưa từng bước chân vào đời sống của ngôn ngữ.
Điều đáng nói hơn là: giáo viên thường biết. Không phải biết rõ, mà là có một cảm giác rất nhỏ, rất thoáng qua sau mỗi buổi dạy: “Hôm nay lớp vui thật. Nhưng không biết học viên có thật sự dùng được không?”
Rồi tự gạt đi. Vì lớp vẫn vui, học viên vẫn cười, bài vẫn chạy đúng slide. Vì bản thân giáo viên cũng không biết cảm giác mơ hồ đó, tên nó là gì.
Đây là một trong những “ảo giác lớp học” mà rất nhiều giáo viên lầm tưởng khi bắt đầu có nhiều lớp học “vui”. Lớp càng nhiều tương tác thì tưởng là lớp đó có chiều sâu. Học viên càng nói nhiều, lại tưởng là đã sống được trong tiếng Việt.
Nhưng thật ra không hẳn.
Mình từng thấy những lớp không quá nhiều game, không quá náo nhiệt, thậm chí có những khoảng yên rất dài… nhưng ở đó học viên bắt đầu thật sự phản ứng với nhau, hiểu nhau, hỏi lại khi không rõ. Họ dùng tiếng Việt để kết nối chứ không phải để lấp đầy giờ học.
Mình nhớ có một buổi học như vậy.
Học viên hỏi lại một câu không có trong giáo án. Mình không trả lời ngay, mà hỏi ngược lại. Hai người dừng lại, thật sự nghĩ cùng nhau. Không có game cũng chẳng có activity. Lớp học hôm đó cũng không náo nhiệt. Nhưng khi kết thúc, cả hai đều biết: hôm nay có điều gì đó thật vừa xảy ra, đã đi từ A đến B rõ ràng.
Lúc đó tiếng Việt mới bắt đầu sống trong lớp học.
———————————
Một đoạn nhỏ từ issue mình đang viết cho TIẾNG VIỆT SỐNG beta:
“Những lớp học đó đang tạo ra ‘phản ứng đúng’, mà chưa chắc tạo ra được ‘nhu cầu giao tiếp thật’.
Học viên biết lúc nào cần trả lời, biết lúc nào cần react, biết lúc nào cần nói. Đúng theo mẫu.
Đúng câu. Đúng ngữ pháp. Nhưng đến khi ra ngoài đời thật – lệch script một chút là đứng hình.
Đó là lí do có những lớp học nhìn rất active… nhưng ngôn ngữ bên trong lại rất im lặng.”
———————————
Trong mỗi issue của TIẾNG VIỆT SỐNG beta, mình không chỉ dừng lại ở việc gọi rõ tên vấn đề, mà còn tiếp tục đi rất sâu vào: tại sao nó đang xảy ra trong lớp học của bạn, và cụ thể bạn cần thay đổi cách nhìn ở chỗ nào, để buổi dạy tiếp theo bạn biết mình cần làm gì khác đi.
Không phải lí thuyết đọc cho biết, mà là phân tích chuyên sâu có hướng dẫn ứng dụng đi kèm để bạn cầm về, mở lớp ra, và bắt đầu nhìn thấy sự thay đổi ngay trong lớp học của mình.
Những thứ này không hề có trong giáo trình, cũng không nằm trong các workshop dạy activity hay “khuấy động lớp học”.
Có những “điểm mù” của nghề chỉ lộ ra sau rất nhiều giờ đứng lớp thực tế. Mình đã mất 17 năm đứng lớp và 6 năm làm việc cùng giáo viên mới bắt đầu nhìn rõ điều này.
Nhiều bạn đọc đến đây và bắt đầu tự hỏi: “Lớp của mình có đang như vậy không?”.
Mỗi buổi dạy trôi qua mà chưa nhìn ra điều này, là thêm một buổi học viên chỉ đang hoàn thành script. Và thêm một buổi bạn không biết tại sao lớp vẫn vui mà sao vẫn thấy thiếu.
Thứ TIẾNG VIỆT SỐNG được tạo ra để đồng hành cùng bạn không phải ở mức: “Nên dùng game gì cho sôi động?”, mà là: “Điều gì đang thật sự diễn ra bên trong lớp học của mình?”
@hongdiem – TIẾNG VIỆT SỐNG